Przez kilka miesięcy wyglądało na to, że najgorsze mamy za sobą. Mapa stref ASF skurczyła się, czerwona strefa zniknęła. Hodowcy mogli odetchnąć.
19 maja 2026 roku wirus wrócił. Pierwsze w tym roku ognisko u świń potwierdzono w Jarosławsku w województwie zachodniopomorskim – na fermie warchlaków utrzymującej ponad 21 tysięcy zwierząt. Stado zostało zlikwidowane. Ferma zajmowała się tuczem nakładczym, więc warchlaki zdążyły trafić do innych gospodarstw zanim wykryto chorobę.
ASF przez cały ten czas krążył w populacji dzików. Od początku 2026 roku służby potwierdziły już ponad 1200 przypadków u dzików. Eksperci ostrzegali, że ognisko w chlewni to kwestia czasu. Mieli rację.
Jeśli czytasz ten artykuł, prawdopodobnie hodowca i wiesz, że bioasekuracja nie jest nowością. Ale warto wiedzieć co się zmieniło w przepisach, jak czytać aktualną mapę stref i co grozi za niedopełnienie obowiązków. Bo grozi konkretnie.
Jak działają strefy ASF
Od 2021 roku UE zmieniła kolorystykę stref, co do dziś powoduje zamieszanie. Stara żółta strefa to dziś strefa I. Stara czerwona to strefa II. Dawna różowa to strefa III.
W praktyce oznacza to tyle:
- Strefa I to obszar podwyższonego ryzyka. Produkcja trwa normalnie, ale przemieszczanie świń i produktów wieprzowych wymaga dodatkowych dokumentów.
- Strefa II to obszar objęty ograniczeniami. Tu już robi się poważnie. Przemieszczanie zwierząt wymaga specjalnych zezwoleń weterynaryjnych, a możliwości handlu są wyraźnie ograniczone.
- Strefa III to obszar zapowietrzony wyznaczany bezpośrednio wokół ogniska, w promieniu do 10 km. Zakaz przemieszczania, likwidacja stada, pełna procedura urzędnicza.
- Granice stref zmieniają się regularnie – nowe rozporządzenia Komisji Europejskiej potrafią przesunąć je nawet co kilka tygodni. Jedyne wiarygodne źródło to oficjalna mapa GIW: bip.wetgiw.gov.pl/asf/mapa
Na tej mapie kolor niebieski to strefa I, kolor czerwony to strefa II. Przed każdym przemieszczeniem świń sprawdź status powiatu Twojej fermy i powiatu docelowego. Jeśli którykolwiek leży w strefie II – potrzebujesz dodatkowych zezwoleń. Pomyłka tu kosztuje więcej niż mandat.
Co nowego od marca 2026 roku
Od 18 marca obowiązuje nowe rozporządzenie Ministra Rolnictwa w sprawie ASF – oparte na nowej ustawie o zdrowiu zwierząt z listopada 2025 roku. Większość zasad znasz. Kilka rzeczy się zmieniło.
Nowe obowiązki to maty dezynfekcyjne bezpośrednio przed wejściem do pomieszczeń ze świniami – nie przy bramie wjazdowej, tylko przy drzwiach chlewni. Drugi nowy obowiązek to rejestr osób obsługujących zwierzęta. Każdy kto wchodzi do chlewni – pracownik stały, weterynaryz, serwis – musi być odnotowany.
Co musi robić każde gospodarstwo
To nie jest lista dla tych co mają dużo świń. To obowiązki każdego hodowcy, niezależnie od skali.
- Świnie w zamkniętych pomieszczeniach z oddzielnym wejściem. Bez bezpośredniego przejścia do innych zwierząt kopytnych.
- Maty dezynfekcyjne przed każdym wejściem do chlewni. Nasączone, sprawne, wymieniane regularnie.
- Rejestr odwiedzin. Kto, kiedy, w jakim celu. Od marca 2026 obejmuje też osoby obsługujące zwierzęta.
- Dezynfekcja pojazdów wjeżdżających na teren fermy. Każdego – dostawcy paszy, odbiorcy tuczników, serwisu, weterynarza.
- Zakaz karmienia świń odpadkami kuchennymi lub żywnością zawierającą mięso wieprzowe. Zero wyjątków.
- Dokumentacja przy każdym przemieszczeniu zwierząt. Świadectwo zdrowia wystawione przez urzędowego lekarza weterynarii i wpis do IRZ.
- Utylizacja padłych zwierząt przez uprawnionego dostawcę. Zakopywanie na terenie fermy jest zakazane.
Co grozi za naruszenie
Brak mat, nieaktualny rejestr, brak dokumentacji przy przemieszczeniu – inspektor może zablokować sprzedaż tuczników do czasu usunięcia nieprawidłowości.
To jednak mniejszy problem niż to co dzieje się przy ognisku ASF. Jeśli w Twoim gospodarstwie pojawi się choroba i okaże się, że przepisy bioasekuracyjne nie były spełnione – tracisz prawo do pełnego odszkodowania. A przy stadzie kilkuset sztuk to są setki tysięcy złotych.
W Polsce od 2014 do 2024 roku ASF kosztował branżę 20 miliardów złotych. To nie są dane statystyczne. To fermy których już nie ma.
Odszkodowania – kiedy i ile
Jeśli Inspekcja Weterynaryjna nakaże likwidację stada, hodowcy przysługuje odszkodowanie od Skarbu Państwa za zlikwidowane zwierzęta. Wysokość ustalana jest na podstawie wartości rynkowej.
Kluczowy warunek: odszkodowanie przysługuje tylko wtedy, gdy hodowca nie przyczynił się do powstania lub rozprzestrzeniania choroby. Brak dokumentacji, niespełnione wymogi bioasekuracyjne, nieudokumentowane przemieszczenia – każda z tych sytuacji może być podstawą do odmowy lub ograniczenia wypłaty.
Dobra wiadomość: ARiMR potwierdziła, że we wrześniu 2026 roku ruszy nabór wniosków na dofinansowanie inwestycji bioasekuracyjnych. Refundacja może sięgnąć 100% kosztów zakupu mat, ogrodzeń i urządzeń do dezynfekcji. Warto przygotować kosztorysy wcześniej.
Najczęściej zadawane pytania
Czy muszę stosować bioasekurację jeśli mam tylko kilka świń?
Co do zasady tak, ale zakres zależy od skali. Gospodarstwa utrzymujące do 10 świń wyłącznie na użytek własny mają uproszczone wymagania – są zwolnione m.in. z obowiązku mat przed wszystkimi wejściami i prowadzenia rejestru wjazdów. Żadne gospodarstwo nie jest jednak całkowicie zwolnione z podstawowych zasad. Wątpliwości wyjaśnia Powiatowy Inspektorat Weterynarii.
Jak sprawdzić w jakiej strefie jest moje gospodarstwo?
Jedyne wiarygodne źródło to mapa GIW: bip.wetgiw.gov.pl/asf/mapa. Mapy na innych portalach mogą być nieaktualne. Sprawdzaj przed każdym przemieszczeniem zwierząt.
Co zrobić jeśli podejrzewam ASF w stadzie?
Zadzwoń natychmiast do Powiatowego Lekarza Weterynarii. Nie czekaj, nie przemieszczaj zwierząt. Szybkie zgłoszenie to obowiązek prawny i chroni Cię w procedurze odszkodowawczej. Numer PLW znajdziesz na wetgiw.gov.pl.
Czy warchlaki kupowane z zewnątrz mogą przywlec ASF?
To realne ryzyko. Każdy zakup z zewnątrz – zarówno z Danii jak i z krajowych ferm – niesie ryzyko zawleczenia patogenów. Dlatego dokumentacja weterynaryjna przy zakupie to nie formalność: status zdrowotny fermy macierzystej, świadectwo zdrowia i informacja o statusie strefy ASF w regionie pochodzenia zwierząt.
Kluczowe wnioski
ASF wrócił do polskich chlewni w maju 2026 roku. Wirus krąży w populacji dzików nieprzerwanie.
Od marca 2026 obowiązują zaktualizowane przepisy – nowe wymogi dotyczą mat dezynfekcyjnych przy drzwiach chlewni i rejestru osób obsługujących zwierzęta.
Aktualną mapę stref sprawdzasz tylko tu: bip.wetgiw.gov.pl/asf/mapa
Brak dokumentacji i niespełnione wymogi bioasekuracyjne mogą oznaczać brak odszkodowania przy ognisku ASF.
We wrześniu 2026 ARiMR planuje nabór na dofinansowanie inwestycji bioasekuracyjnych do 100% kosztów.
Prosell dostarcza warchlaki duńskie z pełną dokumentacją weterynaryjną – w tym potwierdzeniem statusu zdrowotnego fermy macierzystej i świadectwem urzędowego lekarza weterynarii. Pytania o bezpieczeństwo zakupu? Napisz: biuro@prosell.info lub zadzwoń: 724 612 712.
Zródła:
- https://www.agropolska.pl/aktualnosci/polska/pierwsze-ognisko-asf-u-swin-wirus-na-fermie-warchlakow/
- https://www.wetgiw.gov.pl/main/komunikaty/Komunikat-Glownego-Lekarza-Weterynarii-dotyczacy-1-ogniska-afrykanskiego-pomoru-swin-ASF-u-swin-w-2026-r.-/idn:3171
- https://www.topagrar.pl/articles/aktualnosci-branzowe-swinie/nowe-przepisy-dla-hodowcow-swin-od-marca-2026-r-co-trzeba-zmienic-w-gospodarstwie-2647131
- https://www.gov.pl/web/arimr
- https://www.papfu.pl/harmonogram/